Đặc điểm rầy chổng cánh hại chanh và Cách xử lý an toàn

Rầy chổng cánh hại chanh là một trong những nguyên nhân đe dọa nguy hiểm đối với cây ăn quả có múi, điển hình như chanh, cam, quýt,…. Chúng tập trung cả ấu trùng và thành trùng chích hút và tàn phá gây ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển ra hoa và tạo quả của cây sau này.

Việc tìm hiểu và phát hiện sớm và áp dụng cần thiết các biện pháp phòng trừ hợp lý là yếu tố tất yếu để bảo vệ sức khỏe cây và đảm bảo cây trồng luôn xanh tốt và khỏe mạnh trong quá trình ra hoa đậu quả. Để nhận biết rầy chổng cánh trên cây chanh tìm hiểu điều kiện phát sinh, tác hại và cách phòng trừ kịp thời hiệu quả khi phát hiện bệnh, hãy cùng Công ty AQ theo dõi bài viết dưới đây nhé.

Tìm hiểu về loài rầy chổng cánh hại chanh

Rầy chổng cánh hại chanh là một loại côn trùng chích hút nguy hiểm trên cây chanh và các cây có múi, tên khoa học là Diaphorina citri. Loài rầy này gây hại bằng cách chích hút nhựa non ở lá, chồi và đọt non, làm cây sinh trưởng kém, lá cong queo, chồi non biến dạng.

Đặc biệt, rầy chổng cánh còn là môi giới truyền bệnh vàng lá gân xanh (Greening) là một bệnh rất nguy hiểm, khó phòng trị, có thể làm cây chanh suy kiệt nhanh, giảm năng suất nghiêm trọng và thậm chí chết cây nếu không được kiểm soát kịp thời.

Đặc điểm của rầy chổng cánh hại chanh

>Rầy chổng cánh sinh trưởng và phát triển trong nhiều nhiệt độ môi trường khác nhau. Trong đó, rầy trưởng thành tồn tại ở nhiệt độ thấp -4 độ C và cả vùng khí hậu nóng và khô.

▶️ Rầy thường phát sinh mật độ cao vào đầu mùa mưa, đặc biệt trong các giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 5 và từ tháng 7 đến tháng 12 hằng năm. Đây là thời điểm cây trồng ra lá non và trổ hoa, tạo điều kiện thuận lợi cho rầy sinh sản và gây hại mạnh.

▶️ Tại khu vực miền Bắc, rầy có thể phát sinh 9 – 10 lứa mỗi năm. Những đợt bùng phát với mật số rầy cao thường trùng với các đợt ra lộc của cây, điển hình là lộc xuân (tháng 3 – 4) và lộc thu (tháng 8 – 9). Đây là các giai đoạn cây mẫn cảm, nếu không theo dõi và quản lý kịp thời sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và năng suất.

Vòng đời của rầy chổng cánh hại chanh

Rầy chổng cánh có vòng đời kéo dài từ 28 – 32 ngày, mỗi năm chúng thường có từ 12  -14 thế hệ, chúng sẽ vũ hóa sau 4  – 5 ngày bắt cặp. Con cái sẽ đẻ khoảng 200 – 800 trứng vào thời điểm ban ngày, thời gian ủ trứng kéo dài từ 3 – 7 ngày, sau đó ấu trùng sẽ hình thành lúc này chúng đang 5 tuổi. Giai đoạn sẽ kéo dài trong thời gian từ 18 – 25 ngày.

▶️ Giai đoạn trứng: Trứng rầy chổng cánh hình bầu dục nhỏ và dài dài lên đơn 0,3mm, khi rầy đẻ trứng sẽ dính trực tiếp trên lá.

▶️ Giai đoạn ấu trùng: Thường sẽ có hình bầu dục dẹp, thường sẽ có màu xanh lục đến vàng, cơ thể có 2 mảnh cánh nhỏ, di chuyển chậm chạp.

▶️ Giai đoạn trưởng thành: Rầy đã hình thành hình dáng nhỏ, thân dài 2 – 3. Lúc này chúng it bay nhảy, cánh dài, màu xám đen với vệt trắng lớn chạy từ đầu đến cuối cánh, cánh và bụng nhô cao hơn đầu tạo thành một đường xiên 30 – 45 độ C và cơ thể, cánh sẽ chổng ngược lên trời tạo thành góc 40 – 45 độ so với bề mặt lá khi đậu.

Dấu hiệu nhận biết rầy chổng cánh hại chanh

Một số biểu hiện dễ nhận biết có sự xuất hiện của rầy chổng cánh hại chanh gồm:

Vào mùa mưa, cây chanh bắt đầu ra đọt non hoặc bước vào giai đoạn ra hoa, rầy chổng cánh phát sinh mạnh và gây hại nghiêm trọng. Chúng thường xuất hiện khi cây có chồi non; trong trường hợp cây ký chủ chính không ra đọt, chúng sẽ di chuyển sang các cây ký chủ phụ như nguyệt quế, cằng thăng để duy trì quần thể. Khi cây bị gây hại nặng hoặc nhiễm bệnh, trái thường phát triển kém, kích thước nhỏ và giảm giá trị thương phẩm.

Ấu trùng và rầy trưởng thành chủ yếu chích hút trên các bộ phận non như chồi, lá và hoa, mật số rầy thường tăng cao vào giai đoạn cây ra đọt non và trổ bông, khiến ngọn non bị biến dạng, xoăn cong, dần khô và suy yếu dần. Tại vị trí rầy chổng cánh hút chích, thường có lớp nấm mịn màu đen hay còn gọi là nấm bồ hóng.

Tác hại mà rầy chổng cánh hại chanh

Những ảnh hưởng nghiêm trọng mà rầy chổng cánh hại chanh gây ra, để lại hậu quả trực tiếp gây hại đến đề kháng và năng suất của cây trồng:

• Rầy chổng cánh chích hút nhựa khiến chồi non, lá non phát triển không bình thường, bị cong xoắn, biến dạng, làm giảm khả năng quang hợp và sinh trưởng của cây chanh.
• Khi bị gây hại sớm, quả chanh thường phát triển chậm, kích thước nhỏ, mẫu mã kém, dẫn đến giảm chất lượng và giá trị thương phẩm.
• Dịch tiết do rầy thải ra tạo điều kiện cho nấm bồ hóng bám và phát triển trên lá, làm cản trở quang hợp, khiến cây ngày càng suy yếu.
• Là tác nhân môi giới truyền bệnh vàng lá gân xanh (Greening), một trong những bệnh nguy hiểm nhất trên cây có múi, gây giảm năng suất nghiêm trọng và có thể làm chết cây.

Cách xử lý khi phát hiện rầy chổng cánh hại chanh

Khi phát hiện thấy rầy chổng cánh hại chanh đang xuất hiện trên cây, bà con cần áp dụng một số biện pháp xử lý để diệt trừ loài côn trùng này ngay, giảm thiểu lây lan và gia tăng mật độ:

➡️ Khi phát hiện rầy chổng cánh, cần tiến hành cắt tỉa ngay các chồi, đọt non bị gây hại nặng để giảm nơi trú ngụ của rầy. Việc tạo tán thông thoáng giúp hạn chế cây ra lộc non liên tục, từ đó làm giảm điều kiện phát sinh và lây lan của rầy trong vườn.

➡️ Cần thường xuyên dọn sạch cỏ dại, vệ sinh gốc cây chanh và khu vực xung quanh vườn. Đồng thời, quản lý hoặc loại bỏ các cây ký chủ phụ như nguyệt quế, cằng thăng vì đây là nơi rầy chổng cánh di chuyển đến cư trú khi cây có múi không ra chồi non.

➡️ Treo bẫy dính màu vàng trong vườn giúp thu hút và bắt rầy trưởng thành, đồng thời hỗ trợ theo dõi mật số rầy trên cây chanh. Thông qua bẫy, người trồng có thể đánh giá mức độ gây hại và đưa ra biện pháp xử lý phù hợp, kịp thời.

➡️ Nếu mật độ không quá nhiều, bà con nên ưu tiên sử dụng các loại thuốc phun an toàn từ sinh học, dung dịch tự chế nhằm giúp bảo vệ môi trường, tránh gây tồn đọng chất hóa học độc hại và giúp bảo vệ thiên địch tự nhiên của rầy chống cánh như ong ký sinh, bọ rùa,…

➡️ Sau khi xử lý xong, bà con cần thường xuyên theo dõi vườn chanh để kịp thời phát hiện rầy tái xuất hiện.

Biện pháp phòng ngừa rầy chổng cánh hại chanh

Nếu vườn nhà bà con vẫn chưa bị rầy chổng cánh hay sau khi xử lý bệnh xong, bà con cần áp dụng các biện pháp canh tác sau để ngăn chặn rầy chổng cánh hại chanh xuất hiện như sau:

✅ Có thể trồng xen ổi xá lị trong vườn từ 2 – 6 tháng trước khi trồng cam, quýt, bưởi hoặc chanh nhằm hạn chế sự xâm nhập và phát triển của rầy chổng cánh.

✅ Lựa chọn cây giống sạch bệnh, xử lý phòng trừ rầy bằng thuốc hoặc chế phẩm phù hợp trước khi vận chuyển và khi trồng cây ra vườn để giảm nguy cơ mang mầm hại vào vườn mới.

✅ Kiểm soát và điều chỉnh cho cây chanh ra hoa, ra đọt đồng loạt giúp dễ dàng theo dõi và áp dụng các biện pháp phòng trừ rầy chổng cánh. Khi các đợt lộc non xuất hiện tập trung, hiệu quả quản lý rầy sẽ cao hơn so với tình trạng cây ra lộc rải rác kéo dài.

✅ Thực hiện tỉa cành định kỳ kết hợp bón phân cân đối giúp cây sinh trưởng khỏe, hạn chế phát sinh lộc non ngoài ý muốn. Nhờ đó, các đọt hoa và chồi non phát triển tập trung vào thời điểm thích hợp, giảm điều kiện thuận lợi cho rầy chổng cánh gây hại.

✅ Không nên trồng các loại cây thuộc họ cam quýt hoặc cây có sức hấp dẫn cao đối với rầy chổng cánh như nguyệt quế, cằng thăng, kim quýt gần vườn chanh; giúp cắt đứt hoàn toàn nơi trú ngụ và nguồn phát sinh rầy.

✅ Tạo điều kiện thuận lợi cho các loài thiên địch như kiến vàng, ong ký sinh, ấu trùng bọ rùa, bọ cánh lưới, ruồi ăn mồi và một số loài nhện sinh sống trong vườn sẽ góp phần khống chế mật số rầy chổng cánh một cách tự nhiên.

Phòng trừ rầy chổng cánh hại chanh bằng thuốc hóa học

Chỉ nên áp dụng biện pháp điều trị rầy chổng cánh hại chanh bằng thuốc hóa học khi mật độ vượt tầm kiểm soát bằng các biện pháp thủ công. Sử dụng thuốc hóa học sẽ mau chóng tiêu diệt rầy hiệu quả, số lượng côn trùng sẽ giảm trông thấy chỉ sau vài lần phun.

🚨  Cảnh báo: Đây là ưu điểm cũng là nhược điểm của thuốc hóa học. Vì để điều trị dứt điểm côn trùng cần có các hoạt chất mạnh trong thuốc tiêu diệt, nhưng lại gây ra ảnh hưởng rất lớn đến môi trường, hệ sinh thái đó là tồn dư chất hóa học độc hại, chất này rất nguy hiểm, gây nguy hại đến sức khỏe con người.

Chính vì những hậu quả mà thuốc hóa học gây ra và sự thay đổi trong canh tác nông nghiệp hiện nay của nhiều bà con đã dần thay thế thuốc hóa học bằng các loại thuốc an toàn hơn có thành phần sinh học, từ thiên nhiên kết hợp với việc tuân thủ các quy trình chăm sóc kỹ lưỡng.

Phòng trừ rầy chổng cánh hại chanh bằng thuốc sinh học Mebe Pa

Trong công tác quản lý rầy chổng cánh hại chanh, việc sử dụng chế phẩm sinh học là giải pháp được khuyến khích nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài. Chế phẩm sinh học Mebe Pa là một trong những sản phẩm được nhà vườn tin tưởng để phun phòng trị cho cây tại nhà. Thuốc chứa hệ vi sinh và nấm có lợi giúp làm giảm mật số rầy, hạn chế khả năng gây hại mà không ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng của cây.

Thành phần của thuốc trị rầy chổng cánh trên cây chanh Mebe Pa

✅ Metarhizium sp: 1×10^6 CFU/g

✅ Beauveria sp: 1×10^5 CFU/g

✅ Paecilomyces spp: 1×10^5 CFU/g

✅ Được bổ sung thêm các loại nấm xám – Verticillium sp, Nấm tím – Paecilomyces sp,… virus NPV và hoạt chất sinh học đặc hiệu có khả năng phòng trừ nhện đỏ hiệu quả , côn trùng chích hút trên vườn.

Công dụng của thuốc trị cây chanh bị rầy chổng cánh Mebe Pa

✅ Giúp kiểm soát hiệu quả nhiều loại côn trùng gây hại như rầy, rệp, nhện đỏ, sâu ăn lá… với tác dụng kéo dài theo thời gian.

✅ Khi côn trùng tiếp xúc, các vi sinh vật có lợi sẽ xâm nhập vào bên trong cơ thể, sinh trưởng và hình thành hệ sợi, bào tử tại các khớp cơ thể, làm côn trùng giảm ăn, suy yếu và chết dần.

✅ Các bào tử sau đó tiếp tục phát tán sang những cá thể khác, tạo cơ chế lây lan tự nhiên trong quần thể dịch hại, góp phần khống chế mật số trên diện rộng.

✅ Nhờ cơ chế tác động này, biện pháp sinh học mang lại hiệu quả phòng trừ ổn định, lâu dài, đồng thời giúp đảm bảo an toàn cho nông sản và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Hướng dẫn cách dùng thuốc trị rầy chổng cánh hại cây chanh Mebe Pa

✅ Phun trị rầy chổng cánh hại chanh: Pha 20g Mebe Pa vào 20 lít nước, phun cách từ 5 – 10 ngày/lần.

✅ Phun phòng rầy chổng cánh hại chanh: Pha 10g vào 20 lít nước sạch, phun định kỳ từ 15 – 30 ngày/lần, số lần mỗi vụ là 3 – 5 lần.

Tóm lại, rầy chổng cánh hại chanh hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu bà con chủ động theo dõi vườn cây và can thiệp kịp thời. Khi áp dụng đồng bộ các biện pháp được trình bày bởi AQ Bice trong bài viết trên, như quản lý chồi non, giữ vườn thông thoáng, loại bỏ nguồn ký chủ phụ và ưu tiên giải pháp sinh học, mật số rầy sẽ được khống chế hiệu quả, từ đó giúp sản xuất chanh an toàn và bền vững.