Cách thu hoạch cà phê đúng chuẩn, đảm bảo chất lượng hạt

Cách thu hoạch cà phê là khâu quyết định trực tiếp đến chất lượng hạt, hương vị và giá trị thương phẩm của cả vụ mùa. Thu hoạch đúng thời điểm, đúng kỹ thuật giúp tăng tỷ lệ năng suất, hạn chế hạt không đảm bảo chất lượng, đồng thời bảo vệ cây cà phê khỏe mạnh cho vụ sau.

Vì vậy, nhà vườn cần nắm rõ nguyên tắc và phương pháp thu hoạch phù hợp để đạt năng suất cao và chất lượng ổn định. Bài viết dưới đây, AQ Sinh học sẽ chia sẻ về cách thu hoạch cà phê trên cây đúng kỹ thuật, giúp nhà vườn thu hoạch những trái cà phê chất lượng, nhân cà đạt tiêu chuẩn, mời bà con cùng đón đọc nhé.

Tìm hiểu tổng quan về cách thu hoạch cà phê

Cách thu hoạch cà phê là các phương pháp và kỹ thuật thu hái cà phê đúng thời điểm, đúng cách nhằm đảm bảo tỷ lệ quả chín cao, hạn chế hạt xanh, hạt đen và giảm thất thoát sau thu hoạch. Việc áp dụng cách thu hoạch phù hợp không chỉ giúp nâng cao chất lượng hạt cà phê, hương vị thành phẩm mà còn bảo vệ cây, duy trì năng suất ổn định cho các vụ sau.

Thời điểm tiến hành cách thu hoạch cà phê đúng vụ

Nhiều nhà vườn mới trồng hoặc đang tìm hiểu về cà phê đều có thắc mắc chung là mùa thu hoạch cà phê vào tháng nào. Tại Việt Nam, giai đoạn khoảng tháng 9 và tháng 10, bước vào giai đoạn mùa khô đặc biệt ở khu vực Tây Nguyên, bà con nơi đây bắt đầu vào giai đoạn thu hoạch. Thời điểm thu hoạch có thể thay đổi tùy vào giống, ảnh hưởng từ thời tiết mà có thể hái sớm hoặc hái muộn. Chi tiết cụ thể ra sao, hãy theo dõi các phần sau đây.

Nhận biết cà phê chín để thu hoạch

Để tiến hành cách thu hoạch cà phê đúng thời điểm, bà con cũng cần quan sát kỹ những dấu hiệu dễ nhận biết, biểu hiện rõ qua sự thay đổi quả trái trên cành. Cà phê đạt độ chín thích hợp để thu hoạch khi vỏ quả chuyển sang màu đỏ tươi đến đỏ sẫm, màu sắc đồng đều và không còn xanh. Khi bóp nhẹ, quả có độ căng mọng, không quá cứng cũng không bị mềm nhũn, bên trong chứa nhiều nước.

Ngoài ra, thời điểm thu hoạch lý tưởng là khi tỷ lệ quả chín trên cây đạt khoảng 80 – 90%, giúp đảm bảo chất lượng hạt đồng đều, hạn chế hạt xanh và nâng cao giá trị cà phê sau chế biến.

Thu hoạch cà phê vào tháng mấy theo từng loại giống?

Thời gian thu hoạch cà phê có sự khác nhau tùy theo giống trồng và điều kiện khí hậu từng vùng.

▶️ Cà phê vối (Robusta): Thường bước vào vụ thu hoạch chính từ khoảng tháng 11 đến tháng 2 năm sau, khi tỷ lệ quả chín trên cây đạt mức cao, thuận lợi cho thu hái đồng loạt.

▶️ Cà phê chè (Arabica): Có thời gian chín sớm hơn, nên thường được thu hoạch trong khoảng tháng 9 đến tháng 12, giúp đảm bảo hương vị và chất lượng hạt.

▶️ Cà phê mít (Cherry): Chín muộn nhất trong các giống cà phê phổ biến, thời điểm thu hoạch thường rơi vào tháng 12 âm lịch, cần theo dõi sát để thu hái đúng độ chín.

Thời tiết ảnh hưởng gì đến việc thu hoạch cà phê ở Tây Nguyên?

➡️ Việc bắt đầu cách thu hoạch cà phê cũng cần quan sát thời tiết có sự thay đổi bất thường nào từ đó đưa ra quyết định thời điểm tốt nhất để thu hoạch, đặc biệt khu vực ở khu trọng điểm cà phê như ở Tây Nguyên, bởi nơi đây có mùa mưa, mùa khô phân hóa rõ rệt.

➡️ Nếu mùa mưa kéo dài có thể khiến quá trình chín của quả không đồng đều, dễ bị nấm bệnh, nứt vỏ và lên men. Để hạn chế tình trạng trên, nhà vườn cần phải thu hoạch sớm hơn dự kiến để giảm thiệt hại.

➡️ Trong thời thu hoạch có mưa xuất hiện gây khó khăn cho việc hái, vận chuyển và phơi sấy.  Cà phê ẩm dễ mốc, lên men không kiểm soát, làm giảm chất lượng nhân và giá trị thương phẩm.

➡️ Thời tiết khô ráo, nắng ổn định là điều kiện thuận lợi nhất để thu hoạch cà phê. Quả chín đạt chuẩn, dễ thu hái, quá trình phơi sấy nhanh, giúp giữ màu sắc và hương vị đặc trưng của cà phê Tây Nguyên.

➡️ Gió mạnh và mưa trái mùa vào cuối vụ có thể làm quả chín rụng nhiều, gây thất thoát sản lượng và ảnh hưởng đến hiệu quả thu hoạch.

Có bao nhiêu cách thu hoạch cà phê?

Trên thị trường cà phê hiện nay có rất nhiều cách thu hoạch cà phê mà bà con có thể áp dụng. Mỗi phương pháp thu hoạch sẽ có ưu điểm riêng, bà con lựa chọn phù hợp với địa hình, kinh tế và nhân công tại nhà. Chi tiết về các cách thu hoạch cà phê sẽ được trình bày cụ thể như sau:

Cách thu hoạch cây cà phê bằng cách hái tuốt

✅ Cách thu hoạch phổ biến nhất được nhiều nhà vườn áp dụng đó là hái tuốt, vừa nhanh, hái ít sót và tránh gây ra những tổn thương đến cành. Với kỹ thuật hái này đó chính là kiểu tuốt bằng tay thủ công, sẽ lấy đi mọi trái cà trên cành dù đang ở bất kỳ mức độ chín nào.

✅ Trước khi hái nhà vườn sẽ dùng các loại bạt lớn để phủ quanh gốc, độ rộng sẽ hơn độ rộng của tán cây, để khi hái tránh bị rơi vãi ra ngoài, nhặt lại sẽ mất công hơn. Phương pháp này cần canh chính xác cây đã chín khoảng 90 – 95% mới hái, để tránh trường hợp số lượng trái xanh nhiều hơn trái chín ảnh hưởng đến chất lượng hạt.

✅ Khi thực hiện hái tuốt, bà con cần hái dứt khoát, bửa nhẹ nhàng phần chùm trái sai quả để tránh bị đau tay và mất sức quá nhiều. Tuyệt đối không giật quá mạnh, vì việc này sẽ khiến cành cây bị gãy, ảnh hưởng đến vụ mùa sau.

Cách thu hoạch của cây cà phê có chọn lọc

✅ Đây cũng là hình thức thu hái bằng tay, nhưng sẽ chọn lọc chính xác những quả cà phê chín đạt chất lượng cao, cách thu hoạch cà phê này sẽ không cần chờ cây phải chín hàng loạt. Tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi nhiều nhân công và mất khá nhiều thời gian nên chi phí thu hoạch cao.

✅ Cách làm thường được áp dụng cho các dòng cà phê chất lượng cao. Trong quá trình thu hái, bà con không tuốt cả cành mà hái từng quả chín, vừa đảm bảo chất lượng hạt, vừa hạn chế làm tổn thương cây, giúp vườn cà phê duy trì năng suất ổn định cho các vụ sau.

Cách thu hoạch cà phê bằng máy

Với cách thu hoạch cà phê bằng máy, sẽ có hai loại phổ biến để bà con chọn đó là loại máy cầm tay và máy cơ giới. Hai loại đều giúp nhà vườn tiến hành việc thu hái dễ dàng hơn, đỡ tốn sức, tiết kiệm chi phí thuê nhân công mà thu hái năng suất cao.

✅ Máy cầm tay:

• Máy cầm tay hoạt động dựa trên cơ chế tạo rung động thông qua các thanh truyền, làm quả cà phê chín rụng xuống khu vực đã chuẩn bị sẵn để thu gom. Nhờ vận hành thủ công, người sử dụng có thể chủ động tác động vào những cành có tỷ lệ quả chín cao, giúp tăng mức độ chọn lọc.
• Loại máy này phù hợp với nhiều dạng địa hình, từ bằng phẳng đến đồi dốc nhẹ, áp dụng được cho vườn cà phê có chiều cao cây và mật độ trồng khác nhau. Hiệu quả thu hoạch phụ thuộc vào độ chín đồng đều của quả, cường độ rung và kỹ năng vận hành. So với máy cơ giới lớn, máy cầm tay ít gây tổn thương cho cây hơn.

✅ Máy cơ giới:

• Loại máy này chỉ nên dùng khi trái trên cây đều chín toàn bộ. Thiết bị có kích thước lớn, chỉ phù hợp với các nông trại quy mô rộng, địa hình bằng phẳng hoặc vườn trồng theo hàng lối với khoảng cách phù hợp cho máy di chuyển.
• Ưu điểm nổi bật là tốc độ thu hoạch nhanh, giảm chi phí nhân công; tuy nhiên chi phí đầu tư ban đầu cao nên chủ yếu được sử dụng tại các trang trại lớn, canh tác tập trung và thâm canh cao.

Những việc cần làm sau cách thu hoạch cà phê

Khi đã hoàn thành xong cách thu hoạch cà phê, bà con cần tiếp tục thực hiện một số công việc quan trọng nhằm bảo vệ chất lượng hạt và phục hồi sức sinh trưởng của cây. Các bước xử lý, sơ chế đúng kỹ thuật sẽ giúp hạn chế hao hụt, nâng cao giá trị cà phê thương phẩm.

Thu nhặt quả rụng dưới gốc

Sau khi thu hoạch xong cây vừa hái, khi chuyển sang cây khác hoặc dãy khác để hái bà con cần tiến hành đi thu nhặt những trái rụng dưới gốc và còn sót lại trên cây. Mục đích là để tránh lãng phí, tăng thu nhập cho bà con, hạn chế tình trạng sâu đục thân và một số loài côn trùng khác.

Phân loại quả

✅ Để đảm bảo chất lượng cà phê sau thu hoạch, khâu phân loại đóng vai trò rất quan trọng. Ở bước này, cần loại bỏ triệt để các quả còn xanh, quả lép, hư hỏng cũng như tạp chất lẫn vào. Do chi phí đầu tư thiết bị phân loại khá cao, công đoạn này thường được thực hiện tại các doanh nghiệp chế biến cà phê hoặc cơ sở thu mua quy mô lớn.

✅ Việc phân loại chính xác giúp định hướng đúng quy trình sơ chế và chế biến cho từng nhóm nguyên liệu, đặc biệt với những mẻ hạt cà phê chất lượng cao, từ đó đảm bảo chất lượng sản phẩm đầu ra đồng đều và đạt tiêu chuẩn.

Tiến hành phơi sấy và bảo quản

✅ Sau khi chọn lọc kỹ lưỡng, bà con tiến hành đến bước phơi sấy. Cách phơi phổ biến được nhiều gia đình áp dụng đó là phơi cà tự nhiên dưới ánh nắng mặt trời đến khi vỏ hạt khô đen, cầm lắc thấy hạt đã long đều và kêu lóc cóc bên trong là có thể đem đi tách vỏ lấy hạt. Nhưng cách này thường sẽ phụ thuộc vào thời tiết, nắng nhiều sẽ nhanh xay cà hơn; nếu mưa phùn, độ ẩm kéo dài khiến trái lâu khô hơn, dễ bị nhiễm nấm mốc, có khi mọc cả mầm cây nếu như không đảo cà, tạo rãnh thông thoáng.

✅ Ngoài phương pháp phơi truyền thống trên nhiều hộ hiện nay để tiết kiệm thời gian đã áp dụng nhiều phương pháp phơi sấy như: Đập dập, phơi mỏng đến khi khô rồi đem đi xay tách vỏ (cách này cũng tương tự như phơi truyền thống nhưng do có thêm quá trình đập dập và phơi mỏng nên chỉ cần vài nắng là có thể đem tách vỏ lấy hạt).

✅ Phương pháp tiếp theo đó là đem toàn bộ số lượng cà tươi vào lò sấy khô (cách này dành cho những gia đình có số lượng cà rất nhiều khoảng 10 tấn trở đi, không có khu phơi, áp dụng cách phơi này sẽ nhanh tách vỏ hạt).

✅ Còn một phương pháp phơi cuối cùng đó là tách bỏ hoàn toàn vỏ ngoài để lại vỏ lụa và nhân bên trong. Cách này thường được áp dụng trong sản xuất cà phê chất lượng cao, lựa chọn những trái chín đỏ đạt chuẩn nhất. Sau khi hái những trái đỏ chín, vò nát lấy hạt, rửa thật sạch và đem phơi mỏng lên sàng hoặc khu vực phơi đã chuẩn bị, dàn đều để hạt khô đều.

✅ Sau quá trình phơi và tách vỏ để lấy nhân, bà con vẫn chưa được đóng gói ngay mà cần phơi thêm vài nắng đến khi đủ độ (muốn biết nhân đủ độ hay chưa bà con đem hạt ra đại lý gần nhà để đo). Khi đã đảm bảo hạt đã đủ tiêu chuẩn bà con mới đóng vào bao đem bán hoặc bảo quản vào kho thoáng mát để chờ đạt giá cao rồi mới bán.

Những lưu ý quan trọng khi thực hiện cách thu hoạch cà phê

Khi thực hiện cách thu hoạch cà phê, bà con cần chú ý một số điểm quan trọng sau để đảm bảo chất lượng và năng suất lâu dài:

➡️ Cà phê đạt chất lượng cao phải được thu hái khi quả chín đúng độ và được phơi sấy đủ nắng, hạn chế hái quả xanh quá nhiều hoặc phơi chưa đạt yêu cầu.

➡️ Quá trình thu hoạch cần thao tác nhẹ nhàng, không làm gãy cành, rụng lá hay tổn thương thân và rễ cây nhằm bảo đảm khả năng sinh trưởng, cho năng suất ổn định ở vụ sau.

➡️ Trong lúc thu hái và vận chuyển, nên hạn chế tối đa việc để đất, cát lẫn vào quả cà phê vì sẽ ảnh hưởng đến chất lượng, công đoạn sơ chế, đặc biệt trong lúc tách vỏ vừa bụi ảnh hưởng đến sức khỏe người xay mà còn khiến máy xay nhanh hư hỏng.

➡️ Dụng cụ, bao bì dùng để chứa và bảo quản cà phê phải sạch sẽ, khô ráo, không dính đất, phân bón hay tạp chất khác để giữ nguyên chất lượng hạt.

Phía trên đây là bài viết đã được Sinh học AQ trình bày chi tiết về cách thu hoạch cà phê, hướng dẫn cả cách phơi sấy, bảo quản đúng cách và nêu rõ một số lưu ý khi thu hoạch. Thu hoạch đúng thời điểm, đúng phương pháp, kết hợp với phân loại và xử lý sau thu hoạch hợp lý sẽ giúp cà phê giữ được hương vị đặc trưng và giá trị thương phẩm cao, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác và phát triển sản xuất cà phê bền vững.