Bệnh tristeza trên cây có múi: Nguyên nhân và cách xử lý

Bệnh tristeza trên cây có múi là một trong những bệnh nguy hiểm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh trưởng, năng suất và tuổi thọ của vườn cây. Nếu không được phát hiện và quản lý kịp thời, bệnh có thể lây lan nhanh, khiến cây suy yếu và làm giảm hiệu quả sản xuất. Ở bài viết sau đây, Công ty AQ sẽ trình bày cho quý bà con hiểu rõ về nguyên nhân, triệu chứng và đưa ra các biện pháp phòng ngừa, quản lý bệnh hiệu quả để bảo vệ vườn cây.

Tìm hiểu về bệnh tristeza trên cây có múi

Bệnh tristeza trên cây có múi là bệnh do virus Citrus tristeza virus (CTV) gây ra, thuộc nhóm bệnh nguy hiểm trên các loại cây có múi như cam, quýt, bưởi, chanh và quất. Virus này xâm nhập vào hệ thống mạch dẫn của cây, làm cản trở quá trình vận chuyển nước và chất dinh dưỡng, khiến cây sinh trưởng kém, suy yếu và giảm năng suất.

Bệnh này thường dễ bị nhầm lẫn với các loại bệnh khác đặc biệt là vàng lá gân xanh, bị nhiễm bệnh do sinh lý. Nếu nhìn bằng mắt thường không thể biết được chính xác cây có đang bị bệnh tristeza không.

Nguyên nhân gây ra bệnh tristeza trên cây có múi

Tác nhân chính gây ra bệnh này do bị virus thuộc nhóm chi Closterovirus thuộc họ closteroviridae, bộ kitrinoviricota lớp orthornavirae gây ra. Tên gọi của loại virus này đó là Citrus Tristeza Virus viết tắt là CTV hay còn được gọi là bệnh tàn lụi.

Loại virus này thì không thể tự lây truyền nhiễm cho cây nhiễm bệnh mà lây truyền qua mô giới trung gian. Cách thức truyền nhiễm có thể lây lan nhờ việc ghép chiết cành, sử dụng mắt ghép hoặc dụng cụ đã dính mầm bệnh. Hoặc phần lớn lây lan thông qua rầy, rệp; khi chúng hút chích sẽ vô tình dẫn truyền virus vào cây.

Cộng hưởng thêm điều kiện gây hại đó là nhiệt độ ấm, nắng mưa xen kẽ, môi trường có độ ẩm không khí cao. Vườn trồng nhiều cỏ dại, rậm rạp, kém thông thoáng, bí bách và thiếu ánh nắng mặt trời.

Dấu hiệu nhận biết bệnh tristeza trên cây có múi

Một số triệu chứng đặc trưng của bệnh tristeza trên cây có múi bà con có thể nhận ra và phân biệt đúng bệnh như sau:

➡️ Bệnh này thường tập trung gây hại trên những vùng trồng cây có múi. Phần gân lá đột nhiên chuyển màu trong, thân bị lõm, vàng rốn quả sớm.

➡️ Lá bị biến dạng, muốn biết gân lá có trong không bà con đưa lá lên chỗ có ánh sáng, nhìn thẳng nếu thấy gân lá sáng hơn khi có ánh sáng lọt qua là cây đã bị nhiễm bệnh.

➡️ Không chỉ gây bệnh trên lá non, các nghiên cứu ngày nay còn cho thấy bệnh còn tấn công lên cả trái, khiến quả dễ bị rụng, vàng rốn trái non hay vàng đít trái.

➡️ Triệu chứng tiếp theo đó là trên thân cây, xuất hiện tình trạng bị lõm thân mà không tròn đầy như bình thường. Khi bóc phần vỏ thân thấy mạch dẫn chuyển biến màu sắc sang màu nâu vàng và bị khi, thiếu nhựa cây.

➡️ Trên lá còn xuất hiện các chấm màu sáng màu li ti ở cả hai mặt trên và dưới, dấu hiệu này thường bị nhầm lẫn với triệu chứng do nhện gây ra.

Triệu chứng bệnh tristeza trên cây có múi theo từng dòng, loại cây

Phía trên là dấu hiệu chung của bệnh tristeza trên cây có múi, loại bệnh còn có dấu hiệu thay đổi theo dòng virus, giống cây và gốc ghép. Một số dòng chỉ gây biểu hiện nhẹ, trong khi các dòng độc lực cao có thể khiến cây suy yếu hoặc chết nhanh.

➡️ Dòng virus nhẹ: Cây hầu như vẫn sinh trưởng bình thường, chỉ xuất hiện hiện tượng gân lá trong hoặc lõm thân nhẹ, chủ yếu trên chanh giấy.

➡️ Triệu chứng trên cây cam chua: Cây sinh trưởng kém, lá vàng, thân còi cọc, xuất hiện lõm thân và có thể chết nhanh khi sử dụng gốc ghép cam chua nhiễm virus.

➡️ Triệu chứng trên bưởi: Thân và cành bị lõm rõ, cây lùn, cành giòn dễ gãy, quả nhỏ và năng suất giảm.

➡️ Triệu chứng trên chanh tàu: Thân và cành phát triển cong, quẹo, phần gỗ dưới vỏ bị lõm nhưng cây vẫn có thể sinh trưởng trong giai đoạn đầu.

➡️ Triệu chứng trên quýt đường: Trái bị vàng từ phần đít lên cuống khi còn non, sau đó rụng hàng loạt dù cây vẫn xanh tốt.

➡️ Triệu chứng trên cây nhiễm bệnh lâu năm: Cây suy yếu, sinh trưởng chậm, năng suất giảm, quả chín sớm, lá có gân trong, thân bị lõm và cành dễ gãy.

Bệnh tristeza trên cây có múi gây ra những tác hại gì?

Ảnh hưởng mà bệnh tristeza trên cây có múi gây ra là rất nghiêm trọng, không chỉ làm cây sinh trưởng kém mà còn ảnh hưởng lâu dài đến  năng suất, chất lượng trái và hiệu quả kinh tế của nhà vườn. Nếu không được quản lý kịp thời, bệnh có thể lây lan nhanh và gây thiệt hại trên diện rộng.

• Virus gây cản trở quá trình vận chuyển nước và dinh dưỡng trong cây, khiến cây ra hoa, đậu quả kém và sản lượng thu hoạch giảm qua từng năm.
• Cây bị bệnh thường cho quả nhỏ, phát triển không đồng đều, ít nước và giảm giá trị thương phẩm. Một số trường hợp còn xảy ra hiện tượng rụng quả sớm, ảnh hưởng đến sản lượng.
• Khi nhiễm bệnh trong thời gian dài, cây sinh trưởng chậm, cành khô, bộ rễ suy giảm và có thể chết sớm, đặc biệt ở những giống mẫn cảm với virus tristeza.
• Nhà vườn phải tốn thêm chi phí cho việc theo dõi, phòng trừ rệp môi giới, chăm sóc cây suy yếu, thay thế cây bệnh và tái canh vườn.
• Năng suất và chất lượng trái giảm, cùng với chi phí đầu tư tăng, làm giảm lợi nhuận và ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất lâu dài của vườn cây có múi.

Biện pháp phòng trừ bệnh tristeza trên cây có múi

Để bảo vườn cây ăn trái khỏi bệnh tristeza trên cây có múi, nhà vườn nên thực hiện các biện pháp phòng trừ như sau:

✅ Thường xuyên làm cỏ, vệ sinh vườn và kiểm tra cây định kỳ để phát hiện sớm dấu hiệu bệnh. Đồng thời cắt tỉa cành già, cành sâu bệnh nhằm tạo độ thông thoáng, giảm nơi trú ẩn của côn trùng môi giới truyền bệnh.

✅ Những cây bị bệnh nặng, sinh trưởng kém hoặc có dấu hiệu tàn lụi cần được thu gom và tiêu hủy đúng cách để hạn chế virus lây lan sang các cây khỏe trong vườn.

✅ Ưu tiên trồng các giống hoặc gốc ghép có khả năng chống chịu bệnh tristeza. Một số loài như Poncirus trifoliata, Swinglea glutinosa và Severinia buxifolia có khả năng hạn chế sự phát triển của virus hoặc không biểu hiện triệu chứng rõ rệt.

✅ Rệp muội là tác nhân chính truyền virus tristeza. Vì vậy cần chủ động phòng trừ rệp bằng các biện pháp phù hợp như sử dụng bẫy dính màu vàng, bảo vệ và thả kiến vàng để khống chế quần thể rệp hoặc áp dụng các biện pháp phòng trừ sinh học khi cần thiết.

✅ Đối với những vườn có nguy cơ cao, có thể áp dụng các giải pháp như sử dụng dòng virus nhẹ để bảo vệ chéo, lựa chọn gốc ghép kháng bệnh hoặc ứng dụng công nghệ sinh học theo khuyến cáo của cơ quan chuyên môn. Trường hợp nghi ngờ cây nhiễm bệnh, nên giám định để xác định đúng chủng virus trước khi đưa ra biện pháp xử lý.

✅ Bón phân đầy đủ và cân đối giữa các nhóm dinh dưỡng, tránh bón thừa đạm khiến cây ra nhiều lộc non, tạo điều kiện cho rệp phát triển. Cây sinh trưởng khỏe sẽ có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn và duy trì năng suất ổn định.

Thuốc hóa học điều trị bệnh tristeza trên cây có múi

Với thuốc hóa học bà con chỉ nên sử dụng khi bệnh tristeza trên cây có múi phát triển nặng và dần khó kiểm soát bằng các biện pháp khác. Mặc dù có khả năng tiêu diệt nấm nhanh, lạm dụng hoặc sử dụng sai liều có thể gây tồn dư hóa chất, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người. Vì vậy, bà con nên ưu tiên các biện pháp canh tác và sử dụng chế phẩm sinh học để phòng bệnh định kỳ, chỉ dùng thuốc hóa học khi thật sự cần thiết.

Điều trị bệnh tristeza trên cây có múi bằng thuốc sinh học Tribe Vacci Gold 

Với tác nhân chính là do virus gây bệnh tristeza trên cây có múi, không chỉ áp dụng các biện pháp canh tác, bà con nên dùng thêm thuốc phun điển hình như Tribe Vacci Gold. Thuốc này được điều chế từ các thành phần sinh học nên vừa có khả năng điều trị virus gây bệnh mà còn đảm bảo an toàn, không gây hại đến môi trường.

Thành phần thuốc trị bệnh vàng đít trái trên cây có múi Tribe Vacci Gold

Chaetomium spp: 10^6 CFU/g (ml);

Trichoderma spp: 10^4 CFU/g(ml)

pH(H2O): 5; tỷ trọng: 1,14; dung môi vừa đủ (các loại enzim ngoại bào và tổ hợp các hoạt chất kháng sinh sinh học lên men. Nano Chitosan ở dạng nano bền vững và có thêm phụ gia đặc biệt).

Công dụng thuốc trị cây có múi bị bệnh tristeza Tribe Vacci Gold

✅ Hỗ trợ tạo hàng rào bảo vệ, giúp hạn chế sự xâm nhập và phát triển của các dòng virus gây hại, từ đó giảm nguy cơ xoăn lá, xoăn đọt và sượng trái trên nhiều loại cây trồng.

✅ Góp phần giảm khả năng lây lan của mầm bệnh trên các loại cây như cà chua, dưa leo, bầu, bí, chanh dây cùng nhiều loại cây ăn quả, giúp cây duy trì quá trình sinh trưởng ổn định.

✅ Hỗ trợ phòng ngừa và giảm mức độ gây hại của nhiều bệnh thường gặp như xì mủ, nứt thân, thán thư, sương mai, héo rũ, thối rễ, cháy lá và các bệnh do nấm, vi khuẩn gây ra.

✅ Tăng cường khả năng chống chịu của cây trước điều kiện bất lợi và tác nhân gây bệnh, giúp cây sinh trưởng tốt, nâng cao năng suất, đồng thời cải thiện chất lượng nông sản sau thu hoạch.

Hướng dẫn cách dùng thuốc trị bệnh tristeza ở cây có múi

✅ Phun trị bệnh tristeza trên cây có múi: Pha 250ml vào 400 – 600 lít nước, phun lên toàn bộ cây hoặc tưới gốc, dùng cách 5 – 7 ngày/lần.

✅ Phun phòng cây có múi bị vàng đít trái: Pha 250ml vào 800 – 1000 lít nước, dùng định kỳ một tháng từ 1 – 2 lần.

✅ Nếu có dấu hiệu suy cây bà con có thể bổ sung thêm 100ml Vi Amen vào 300 lít nước để tưới cho cây.

Cảm nhận của bà con khi dùng thuốc trị bệnh tristeza trên cây có múi Tribe Vacci Gold

Nhiều nhà vườn đánh giá rằng sau khi sử dụng Tribe Vacci Gold đúng hướng dẫn, cây có múi sinh trưởng khỏe hơn, đọt non phát triển tốt, sức đề kháng được cải thiện và nguy cơ bệnh tái phát giảm khi kết hợp với quy trình chăm sóc phù hợp.

Nhận biết sớm dấu hiệu và áp dụng đúng biện pháp phòng trừ sẽ giúp giảm đáng kể những thiệt hại do bệnh tristeza trên cây có múi gây ra. Hy vọng những thông tin AQBice tổng hợp trong bài viết sẽ là nguồn tham khảo hữu ích để bà con xây dựng quy trình chăm sóc phù hợp, nâng cao hiệu quả canh tác và duy trì năng suất ổn định cho vườn cây có múi.