Bệnh lúa von là gì? Nguyên nhân và Cách phòng trừ hiệu quả

Bệnh lúa von là một trong những bệnh hại nguy hiểm trên cây lúa do nấm gây ra, chúng thường xuất hiện từ giai đoạn mạ đến đẻ nhánh, làm cây lúa vươn cao bất thường, thân yếu, dễ đổ ngã và chết sớm. Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, bệnh lúa von có thể lây lan nhanh, gây thất thoát nghiêm trọng về năng suất và ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sản xuất của bà con nông dân.

Muốn biết rõ bệnh lúa von là bệnh gì, nguyên nhân, triệu chứng nhận biết, các tác hại cũng như cách phòng như thế nào quý bà con theo dõi bài viết dưới đây, AQ Sinh học sẽ trình bày chi tiết, cụ thể từng phần.

Tìm hiểu về bệnh lúa von là gì?

Bệnh lúa von (Bakanae) hay còn gọi là lúa vống, lúa lốp, là bệnh hại thường thấy trên cây lúa, biểu hiện rõ nhất là thân vươn cao nhanh, lá xanh nhạt, mềm yếu nhưng không trổ bông hoặc trổ rất kém, dẫn đến thất thu năng suất. Đa phần những cây lúa bị nhiễm loại bệnh này đều bị chết do thối gốc, còn những cây sống được sẽ bị giảm năng suất, hạt lép hoặc lửng, gây thiệt hại rất lớn đến kinh tế của nhà vườn.

Tác nhân chính gây ra bệnh lúa von

Bệnh lúa non được hình thành là do có sự xâm nhập của nấm Fusarium moniliforme Shel được truyền nhiễm hoặc lây nhiễm. Loại nấm này phát triển tốt ở nhiệt độ khoảng 10 – 37ºC, còn tốt nhất là khoảng 24 – 32ºC, độ ẩm cao và ánh sáng khu trồng yếu.

Chúng có thể sống trong đất ruộng từ 4 – 6 tháng, nấm gây bệnh chủ yếu tồn tại dưới dạng sợi nấm và bào tử hữu tính, lưu trú trên tàn dư cây lúa đã nhiễm bệnh, trong đất canh tác và ngay trong phôi hạt giống. Nguồn bệnh có thể phát tán theo gió, lan truyền từ tàn dư cây bệnh, tuy nhiên con đường lây lan quan trọng và phổ biến nhất vẫn là qua hạt giống.

Triệu chứng nhận biết bệnh lúa von

Một số biểu hiện của bệnh lúa von giúp bà con dễ dàng nhận biết để nhanh chóng có cách xử lý phù hợp với những tình trạng nhẹ và loại bỏ sớm những cây bị nhiễm nặng để tránh lây lan như sau:

➡️ Bệnh lúa von có thể xuất hiện ngay từ giai đoạn mạ, tuy nhiên cũng có thể phát sinh và biểu hiện rõ ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng, từ đẻ nhánh cho đến trổ chín.

➡️ Nấm gây bệnh xâm nhập vào cây lúa chủ yếu thông qua bộ rễ chính và các rễ phụ, sau đó phát triển và lan truyền theo hệ thống mạch dẫn bên trong thân lúa.

➡️ Mạ nhiễm bệnh nặng có thể chết sớm, trường hợp mạ sống sót, cây thường sinh trưởng bất thường, vươn cao nhanh, thân mảnh và yếu, các lóng kéo dài rõ rệt, chiều cao có thể vượt trội so với mạ khỏe xung quanh.

➡️ Lá lúa có màu xanh nhạt hoặc xanh vàng, phiến lá mỏng, mềm, dễ bị khô và héo. Thân cây yếu, dễ gãy, bên trong thân dần bị thối rữa, làm giảm khả năng vận chuyển nước và dinh dưỡng.

➡️ Cây lúa nhiễm bệnh đẻ nhánh kém, số nhánh ít, phân bố thưa thớt, làm cho ruộng lúa không đồng đều, lốm đốm cây cao thấp khác thường.

➡️ Trên các cây lúa bị bệnh thường xuất hiện nhiều rễ phụ mọc ở các đốt phía trên thân, nhất là các đốt gần mặt đất, đây là dấu hiệu khá điển hình của bệnh lúa von.

➡️ Trên thân cây nhiễm bệnh có thể xuất hiện các vết hoặc đốm màu nâu, phân bố rải rác, thân lúa nhìn yếu và dễ đổ ngã khi gặp mưa gió.

➡️ Nếu cây lúa nhiễm bệnh vẫn sống sót đến giai đoạn sinh sản, bông lúa thường phát triển kém, tỷ lệ hạt lép, lép lửng hoặc bất thụ rất cao, làm giảm nghiêm trọng năng suất.

➡️ Quan sát trong đồng ruộng, cây lúa bệnh thường cao bất thường so với ruộng xung quanh, thân yếu, có xu hướng nghiêng hoặc nằm rạp, tạo thành các đám cây cao nổi bật, rất dễ phát hiện khi đi thăm đồng.

Hậu quả khi ruộng bị nhiễm bệnh lúa von

Khi ruộng nhiễm bệnh lúa von sẽ để lại những tác hại nghiêm trọng ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng sức khỏe của cây, năng suất mùa vụ của nhà vườn.

• Ở giai đoạn mạ, bệnh thường gây chết cây hàng loạt. Cây mạ nhiễm bệnh bị thối gốc, sinh trưởng yếu rồi chết sớm, làm giảm mật độ lúa ngay từ đầu vụ.
• Những cây còn sống sót tiếp tục phát triển bất thường. Khi bước vào giai đoạn làm đòng trổ, các đốt thân vươn dài quá mức, thân yếu, đồng thời xuất hiện nhiều rễ bất định mọc ra ở các lóng phía dưới thân lúa.
• Trong điều kiện thời tiết ẩm ướt, trên thân cây nhiễm bệnh hình thành lớp phấn màu trắng hồng. Khi thời tiết khô ráo, thay vào đó là các chấm nhỏ li ti màu xanh đen – đây chính là quả thể của nấm gây bệnh, làm tăng khả năng phát tán nguồn bệnh ra môi trường.
• Ở giai đoạn trổ bông, các cây lúa nhiễm bệnh dù vẫn trổ nhưng hầu như không hình thành hạt chắc. Bông lúa chủ yếu cho hạt lép, hạt lửng, làm năng suất giảm mạnh, có thể thất thu đến khoảng 50%.
• Nấm bệnh tiếp tục tồn tại trên tàn dư cây lúa, trong đất và hạt giống, trở thành nguồn lây nhiễm nguy hiểm cho những vụ sản xuất tiếp theo nếu không được xử lý triệt để.

Cách xử lý khi ruộng nhiễm bệnh lúa von

Khi bệnh lúa von đã xuất hiện trên ruộng, việc xử lý cần được tiến hành sớm, đúng cách để hạn chế lây lan và giảm thiểu thiệt hại năng suất.

➡️ Kiểm tra đồng ruộng, phát hiện cây lúa có các triệu chứng của bệnh lúa von như vươn cao bất thường, thân mảnh, có phấn nấm trên thân cần nhổ bỏ sớm và đem tiêu hủy, không vùi lại ruộng để tránh nấm tiếp tục tồn tại trong đất để tránh bị nhiễm sang các cây khỏe mạnh khác và vụ mùa sau.

➡️ Giảm lượng phân đạm, tránh bón thừa đạm vì đạm cao làm cây lúa vươn dài, mềm yếu, tạo điều kiện cho bệnh phát triển mạnh hơn.

➡️ Tăng cường bón kali và phân trung, vi lượng để giúp thân cây cứng chắc, tăng sức chống chịu.

➡️ Quản lý nước hợp lý, luôn giữ mực nước ổn định, tránh để ruộng quá ẩm kéo dài, đồng thời đảm bảo thoát nước tốt trong điều kiện mưa nhiều.

➡️ Không để ruộng khô hạn xen kẽ ngập úng thất thường vì sẽ làm cây lúa suy yếu, bệnh dễ bùng phát mạnh.

➡️ Hỗ trợ điều trị nhanh chóng cho cây bằng cách phun thuốc, đặc biệt các loại thuốc chuyên trị nấm bệnh nhằm hạn chế sự phát tán bào tử và tiêu diệt nấm gây bệnh trên cây.

Biện pháp phòng trừ bệnh lúa von gây hại trên đồng ruộng

Để tránh tái nhiễm bệnh lúa von và xuất hiện bệnh trên các cánh đồng khỏe mạnh khác, bà con cần tiến hành áp dụng các phương pháp chăm sóc trong quá trình canh tác như sau:

✅ Ưu tiên sử dụng giống lúa sạch bệnh, giống thuần hoặc giống xác nhận có nguồn gốc rõ ràng; không dùng lúa thu hoạch từ ruộng đã nhiễm bệnh làm giống cho vụ sau.

✅ Tuyệt đối không dùng lúa thu hoạch từ những ruộng đã bị nhiễm bệnh lúa von làm giống cho vụ sau, vì mầm bệnh có thể tồn tại trong hạt và tiếp tục lây lan qua nhiều mùa vụ.

✅ Trong quá trình sản xuất, cần canh tác cẩn thận, tránh làm tổn thương bộ rễ, chồi non và thân cây lúa. Các vết thương cơ giới chính là điều kiện thuận lợi để nấm bệnh xâm nhập và phát triển.

✅ Gieo sạ hoặc cấy lúa với mật độ vừa phải, không quá dày, kết hợp chế độ bón phân cân đối. Điều này giúp ruộng lúa thông thoáng, cây sinh trưởng khỏe, hạn chế môi trường thuận lợi cho bệnh phát sinh.

✅ Quản lý dinh dưỡng hợp lý, đặc biệt là không bón thừa phân đạm. Nên phối hợp đạm – lân – kali cùng các yếu tố trung, vi lượng để cây lúa cứng khỏe, tăng khả năng chống chịu bệnh hại.

✅ Thường xuyên thăm đồng để theo dõi tình hình sinh trưởng và phát hiện sớm các biểu hiện bất thường. Khi phát hiện cây lúa bị bệnh, cần nhổ bỏ kịp thời và đem tiêu hủy xa ruộng nhằm hạn chế nguồn lây lan.

✅ Trước khi bước vào vụ gieo cấy mới, cần tiến hành làm đất kỹ: cày sâu, phơi ải để tận dụng ánh nắng mặt trời tiêu diệt mầm bệnh trong đất, đồng thời thu gom và xử lý triệt để gốc rạ còn sót lại từ vụ trước.

Điều trị bệnh lúa von bằng thuốc hóa học

Chỉ nên phun thuốc hóa học khi ruộng đã nhiễm bệnh lúa von nặng, các biện pháp kiểm soát nguồn bệnh khác đều không còn tác dụng. Khi dùng thuốc hóa học để điều trị bệnh, ưu điểm là tác động mạnh trực tiếp vào đối tượng gây hại bệnh đó là nấm, giúp mau chóng tiêu diệt bệnh, giảm lây lan.

🚨 Cảnh báo: Tuy nhiên, không lạm dụng thuốc hóa học, tránh phun tràn lan vì vừa kém hiệu quả, vừa gây ảnh hưởng đến môi trường và hệ sinh thái đồng ruộng. Tiếp xúc với chất hóa học độc hại thường xuyên còn trực tiếp gây hại đến sức khỏe, hình thành nhiều bệnh nguy hiểm.

Thuốc hóa học không phải là giải pháp chính để trị bệnh, biện pháp hiệu quả và bền vững nhất vẫn là xử lý hạt giống sạch bệnh, phòng trừ bằng thuốc sinh học cho an toàn và áp dụng canh tác hợp lý.

Cách phòng trừ bệnh lúa von bằng thuốc sinh học Phy FusaCo

Trong bối cảnh sản xuất lúa hướng đến an toàn và bền vững, phòng và trị bệnh lúa von bằng thuốc sinh học, điển hình là Phy FusaCo đang được nhiều bà con quan tâm và lựa chọn. Phy FusaCo là chế phẩm sinh học có khả năng tiêu diệt hiệu quả các nhóm nấm gây bệnh lúa von, đồng thời giúp kiểm soát bệnh theo hướng an toàn, thân thiện với môi trường. Không chỉ phòng trừ bệnh hại, sản phẩm còn tăng cường sức đề kháng cho cây lúa, giúp cây sinh trưởng khỏe, hạn chế tái nhiễm và góp phần ổn định năng suất lâu dài.

Thành phần thuốc trị bệnh nấm lúa von Phy Fusaco

✅ Chaetomium spp: 1 x 10^6CFU/ml.

✅ Dung môi (nước cất) vừa đủ.

✅ pH(H2O): 5; Tỷ trọng: 1,14.

Công dụng thuốc trị bệnh lúa von Phy Fusaco

✅ Giúp kiểm soát hiệu quả các bệnh do nấm Fusarium moniliforme Shel, Collectotrichum, Fusarium, Phytophthora… gây ra như nứt thân, chảy mủ, thán thư, thối nhũn, thối thân – rễ, ghẻ loét, chết dây, sương mai,…

✅ Hỗ trợ cây trồng tăng khả năng chống chịu trước nhiều tác nhân gây hại, bao gồm nấm hồng, bệnh đốm lá, ghẻ sẹo, loét do vi khuẩn, héo rũ và sương mai.

✅ Kích thích cơ chế tự đề kháng của cây, cho tác dụng nhanh, duy trì hiệu quả lâu dài và kiểm soát được nhiều đối tượng bệnh khác nhau.

✅ Góp phần cải thiện chất lượng nông sản, thân thiện với môi trường, an toàn cho cây trồng và người sử dụng.

Hướng dẫn cách dùng thuốc trị bệnh lúa von

✅ Phun trị: Hòa chai 250ml vào 400 – 600 lít nước, phun kỹ lên toàn bộ thửa ruộng, phun cách từ 5 – 7 ngày/lần.

✅ Phun phòng: Hòa chai 250ml vào 800 – 1000 lít nước, phun định kỳ từ 15 – 30 ngày/lần.

Trên đây là những thông tin tổng quan và giải pháp quan trọng giúp bà con nhận biết, quản lý và phòng trừ bệnh lúa von một cách hiệu quả, bền vững. Việc chủ động từ khâu giống, canh tác hợp lý đến theo dõi ruộng thường xuyên sẽ góp phần hạn chế thiệt hại và ổn định năng suất lúa qua nhiều vụ. AQ Bice hy vọng bài viết này sẽ là nguồn tham khảo hữu ích, đồng hành cùng bà con trong quá trình sản xuất lúa an toàn, giảm rủi ro và nâng cao hiệu quả canh tác.