Rệp sáp trên cây quất: Dấu hiệu nhận biết và cách xử lý

Rệp sáp trên cây quất là một trong những đối tượng gây hại phổ biến, đặc biệt xuất hiện nhiều trên cây quất trồng chậu và quất chưng Tết. Chúng bám trên lá, cành, thân và cả rễ để chích hút nhựa cây, khiến cây sinh trưởng kém, vàng lá, rụng quả và dễ phát sinh nấm bệnh.

Nếu không phát hiện và xử lý kịp thời, rệp sáp có thể làm cây quất suy kiệt nhanh, mất dáng và giảm giá trị sử dụng lâu dài. Muốn biết rõ hơn về loài côn trùng này, dấu hiệu nhận biết, tác hại gây ra và cách trị rệp sáp trên cây quất, bà con hãy cùng Trung tâm Sinh học AQ theo dõi bài viết dưới đây nhé.

Tìm hiểu về rệp sáp trên cây quất

Rệp sáp trên cây quất là loài rệp sáp chuyên phá hoại trên cây có múi, có tên khoa học là Planococcus citri. Chúng gây hại hầu hết các bộ phận trên cây, nhưng thường thấy nhất đó là trên lá, nhánh cây và thân; tạo thành các mảng trắng tích tụ trên các bộ phận này. Bị hút chích nên cây trở nên suy yếu hẳn, quang hợp kém, từ đó khiến năng suất giảm, trái kém chất lượng.

Đặc điểm và vòng đời của rệp sáp trên cây quất

Rệp sáp là loài côn trùng có vòng đời ngắn, chỉ khoảng 30 – 45 ngày, nhưng khả năng sinh sản và lây lan rất nhanh. Chúng phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết khô, nắng nhẹ, vườn trồng rậm rạp, ít thông thoáng. Khi nguồn thức ăn dồi dào và môi trường thuận lợi, quần thể rệp sáp tăng mật độ nhanh chóng, gây hại nghiêm trọng cho lá, chồi non và quả non của cây trồng.

▶️ Giai đoạn trứng: Rệp cái đẻ trứng trong các túi sáp màu trắng, mỗi cá thể có thể đẻ khoảng 200 – 250 trứng, tùy từng loài. Sau khi hoàn tất quá trình đẻ trứng, rệp cái thường suy yếu rồi chết. Trứng sẽ nở sau 5 – 10 ngày, thời gian nở có thể rút ngắn khi nhiệt độ dao động từ 25 – 30°C.

▶️ Giai đoạn ấu trùng: Rệp non mới nở có màu vàng nhạt, di chuyển khá nhanh để tìm vị trí thích hợp hút nhựa cây. Giai đoạn này kéo dài 2 – 3 tuần và được xem là thời kỳ gây hại mạnh nhất do rệp hút nhựa liên tục, làm cây suy yếu nhanh.

▶️ Giai đoạn trưởng thành: Rệp cái khi trưởng thành thường bám cố định tại một vị trí, cơ thể được bao phủ bởi lớp sáp trắng dày, hình bầu dục, mềm, không cánh, chiều dài khoảng 2,5 – 4mm. Trong khi đó, rệp đực có kích thước nhỏ hơn, chỉ khoảng mm, có cánh và hai sợi đuôi dài, thân màu xám nhạt. Rệp đực sống rất ngắn, chỉ 1 – 2 ngày, chủ yếu thực hiện chức năng giao phối.

Dấu hiệu nhận biết rệp sáp trên cây quất

Rệp sáp thường âm thầm xuất hiện nên rất dễ bị bỏ sót nếu không quan sát kỹ. Nhận biết rệp sáp trên cây quất thông qua các dấu hiệu đặc trưng như sau:

➡️ Khi cây quất bị rệp tấn công, trên bề mặt thân, cành hoặc lá sẽ thấy những chấm nhỏ màu trắng đục, thoạt nhìn giống như bụi phấn hay nấm mốc bám trên cây. Tuy nhiên, khác với nấm bệnh, các chấm này có thể di chuyển khi dùng tay hoặc que chạm nhẹ.

➡️ Tùy từng thời kỳ sinh trưởng, rệp sáp có thể mang nhiều màu sắc khác nhau như trắng, hồng nhạt, kem, đỏ sẫm hoặc đen, khiến bà con dễ nhầm lẫn với các loại côn trùng khác. Ở những vị trí khuất như nách lá, mặt dưới lá, chồi non, thường xuất hiện các mảng trắng có lớp sáp mềm như bông, đây là dấu hiệu điển hình của rệp sáp.

➡️ Khi mật độ rệp tăng cao, chúng tập trung nhiều ở ngọn cây, hút nhựa liên tục làm lá quất xoăn, cong, biến dạng, chồi non chậm phát triển, cây suy yếu rõ rệt. Nếu không xử lý sớm, rệp sẽ lan rộng khắp cây trong thời gian ngắn.

➡️ Theo thực tế sản xuất, rệp sáp gây hại mạnh nhất vào mùa khô và giai đoạn đầu mùa mưa. Chúng tấn công cây quất xuyên suốt từ lúc ra lá non, hình thành nụ hoa cho đến giai đoạn nuôi quả, ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và giá trị cây.

Hậu quả mà rệp sáp trên cây quất gây ra

Tác hại mà rệp sáp trên cây quất gây ra ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, khả năng ra hoa đậu trái, tính thẩm mỹ của cây, cụ thể như sau:

• Rệp sáp chích hút nhựa ở lá, chồi non và cành, làm cây quất suy yếu, sinh trưởng chậm, lá dễ xoăn, vàng và rụng sớm. Khi cây bị thiếu dinh dưỡng do rệp gây ra, quá trình phân hóa mầm hoa bị gián đoạn, hoa ra ít, nụ dễ rụng, tỷ lệ đậu quả thấp.
• Với cây quất trồng để chưng Tết, rệp sáp xuất hiện sớm sẽ khiến cây không đạt được độ sung, sai quả như mong muốn.
• Sự xuất hiện của rệp sáp khiến thân, cành và lá cây quất bị phủ lớp sáp trắng, mất tính thẩm mỹ.
• Dịch tiết của rệp còn tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển, làm lá và quả bị đen, xấu mã. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến dáng thế, màu sắc và giá trị thương phẩm của cây quất, đặc biệt trong giai đoạn cận Tết khi yêu cầu về hình thức rất cao.
• Nếu không được xử lý kịp thời và dứt điểm, rệp sáp sẽ sinh sôi nhanh, lan rộng khắp cây và sang cả những cây quất xung quanh. Về lâu dài, cây bị suy kiệt, bộ rễ yếu, dễ nhiễm thêm nấm bệnh và tuyến trùng trong đất. Điều này không chỉ làm giảm tuổi thọ cây quất mà còn gây khó khăn cho việc chăm sóc, tạo dáng và phục hồi cho những vụ sau.

Cách xử lý khi phát hiện thấy rệp sáp trên cây quất

Kiểm tra vườn cây phát hiện thấy sự xuất của rệp sáp trên cây quất, ngay lập tức bà con cần áp dụng các biện pháp xử lý dưới đây để loại trừ chúng ra khỏi cây, ngăn chặn những hậu quả nặng hơn có thể gây ra:

➡️ Đầu tiên, cần kiểm tra ở vùng dưới mặt lá, cành non và thân cây trước vì những vùng này rệp thường tụ tập. Đeo găng tay bảo hộ, sau đó dùng tay bóp trực tiếp hoặc dùng khăn mềm lau sạch rệp bám trên cây. Cần thao tác nhẹ nhàng nhưng kỹ lưỡng để loại bỏ cả rệp trưởng thành lẫn trứng.

➡️ Những cành, lá bị hại nặng, cần cắt bỏ, thu gom và đem tiêu hủy, không để lại trong vườn để tránh lây lan.

➡️ Dùng vòi phun nước sạch trực tiếp lên vùng bị rệp tấn công. Thực hiện xịt rửa 1 – 2 lần mỗi ngày sẽ giúp rửa trôi rệp và làm giảm mật độ đáng kể trong thời gian ngắn.

➡️ Để nâng cao hiệu quả xử lý, bà con nên kết hợp phun các chế phẩm trừ rệp an toàn, ưu tiên những sản phẩm thân thiện với môi trường như dung dịch xà phòng pha loãng hoặc thuốc sinh học chuyên dùng. Các dung dịch này giúp phá vỡ lớp sáp bảo vệ bên ngoài của rệp, khiến chúng dễ bị tiêu diệt hơn.

➡️ Trường hợp rệp sáp xuất hiện quanh gốc hoặc trong đất, cần xới nhẹ lớp đất xung quanh gốc cây, xử lý bằng thuốc trừ rệp theo đúng hướng dẫn sử dụng, sau đó tưới nước để thuốc thấm đều và phát huy hiệu quả triệt để.

Các biện pháp phòng ngừa rệp sáp trên cây quất

Càn áp dụng các biện pháp phòng ngừa dưới đây để ngăn chặn rệp sáp trên cây quất có cơ hội xuất hiện cũng như tái trở lại gây hại trên cây:

✅ Theo dõi vườn định kỳ để kịp thời phát hiện các biểu hiện bất thường trên lá, cành và thân cây.

✅ Chủ động cắt tỉa, tạo tán cho cây quất bằng cách loại bỏ các cành sâu bệnh, cành mọc rối, nằm sâu trong tán hoặc những cành già không còn khả năng cho quả. Việc này giúp vườn thông thoáng, hạn chế nơi rệp sáp ẩn náu và phát triển.

✅ Giữ vệ sinh vườn trồng sạch sẽ, thường xuyên dọn cỏ dại, thu gom lá rụng và tàn dư thực vật để không tạo môi trường thuận lợi cho rệp sáp sinh sôi.

✅ Kiểm soát kiến trên cây và quanh gốc, bởi kiến có mối quan hệ cộng sinh với rệp sáp và là tác nhân giúp rệp lan nhanh. Có thể sử dụng các biện pháp diệt kiến an toàn để hạn chế sự phát tán của rệp.

✅ Ở những giai đoạn nhạy cảm như ra hoa, đậu quả và nuôi trái, bà con nên chủ động phun phòng bằng các loại thuốc hoặc chế phẩm sinh học an toàn nhằm bảo vệ cây quất, hạn chế rệp sáp gây hại sớm.

Diệt trừ rệp sáp trên cây quất bằng thuốc hóa học

Việc sử dụng thuốc hóa học để phòng trừ rệp sáp trên cây quất chỉ nên áp dụng khi mật độ rệp tăng cao, lan rộng và không thể kiểm soát hiệu quả bằng các biện pháp thủ công hoặc sinh học thông thường. Ưu điểm của thuốc hóa học là tác động nhanh, có thể tiêu diệt rệp sáp trong thời gian ngắn, giúp giảm mật độ rệp rõ rệt sau vài ngày xử lý.

🚨  Cảnh báo: Tuy nhiên, biện pháp này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và hạn chế. Dư lượng hóa chất có thể tồn lưu trong đất, nước và trên quả quất, ảnh hưởng đến môi trường cũng như sức khỏe người sử dụng.

Trước những nguy hiểm mà thuốc hóa học gây ra, hiện nay nhiều nhà vườn trồng quất đã chuyển dần sang các giải pháp an toàn hơn như thuốc sinh học kết hợp biện pháp thủ công. Cách làm này không chỉ giúp kiểm soát rệp sáp hiệu quả mà còn bảo vệ cây trồng, môi trường canh tác và sức khỏe người tiêu dùng.

Phòng trừ rệp sáp trên cây quất bằng thuốc sinh học Mebe Pa

Muốn diệt trừ dứt điểm rệp sáp trên cây quất mà vẫn đảm bảo an toàn cho cây và môi trường, bà con nên lựa chọn những loại thuốc sinh học, như là chế phẩm sinh học Mebe Pa giúp trị các loài sâu, côn trùng gây hại trên cây. Không chỉ có tác dụng để diệt sâu, côn trùng mà còn giúp cây phòng ngừa an toàn, kiểm soát dịch bệnh, từ đó góp phần nâng cao chất lượng nông sản.

Thành phần thuốc trị rệp sáp trên cây quất Mebe Pa

✅ Metarhizium sp: 1×10^6 CFU/g

✅ Beauveria sp: 1×10^5 CFU/g

✅ Paecilomyces spp: 1×10^5 CFU/g

✅ Bổ sung thêm các loại nấm tím – Paecilomyces sp, nấm xám – Verticillium sp,… hoạt chất sinh học đặc hiệu và virus NPV.

Công dụng thuốc trị rệp sáp hại cây quất Mebe Pa

✅ Hỗ trợ kiểm soát hiệu quả các nhóm côn trùng chích hút như rệp sáp, rầy, nhện đỏ… với tác dụng ổn định, kéo dài và không gây hại cho cây trồng.

✅ Khi bào tử nấm tiếp xúc với côn trùng, chúng xâm nhập vào cơ thể qua các vị trí như khe khớp, đốt bụng, sau đó phát triển mạnh thành hệ sợi nấm bên trong, khiến côn trùng ngừng hút nhựa và chết dần trong thời gian ngắn.

✅ Điểm nổi bật của nấm ký sinh là khả năng lan truyền tự nhiên giữa các cá thể gây hại, giúp khống chế mật độ côn trùng trên phạm vi rộng. Phương pháp này mang lại hiệu quả phòng trừ lâu dài, đồng thời đảm bảo an toàn cho môi trường, cây trồng và chất lượng nông sản.

Cách dùng thuốc trị cây quất bị rệp sáp

✅ Phun trị: Dùng 20g thuốc pha vào 20 lít nước sạch, phun lên toàn bộ phận của cây quất, mỗi lần cách từ 5 – 10 ngày.

✅ Phun phòng: Dùng 10g thuốc vào 20 lít nước sạch, phun đều lên cây quất, mỗi vụ phun khoảng 3 – 5 lần, mỗi lần phun cách từ 15 – 30 ngày.

Thông qua những phân tích trên, rệp sáp trên cây quất là đối tượng dịch hại cần được quản lý chặt chẽ bằng các biện pháp tổng hợp, ưu tiên các giải pháp sinh học và kỹ thuật canh tác an toàn, bền vững. AQ Bice khuyến nghị bà con thường xuyên thăm vườn, phát hiện sớm rệp sáp, kết hợp chăm sóc cây đúng kỹ thuật để duy trì cân bằng sinh thái tự nhiên. Việc phòng trừ đúng hướng không chỉ giúp hạn chế rệp sáp phát sinh, mà còn góp phần nâng cao năng suất, chất lượng cây quất và hiệu quả sản xuất lâu dài.